“Nhận diện và đấu tranh với các thủ đoạn chống phá trên lĩnh vực văn hóa thời kỳ 4.0”

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự bùng nổ của không gian mạng, lĩnh vực văn hóa đang trở thành một trong những hướng chống phá nguy hiểm nhất mà các thế lực thù địch tập trung khai thác. Chúng triệt để lợi dụng môi trường số để phát tán nội dung độc hại, xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật, cổ xúy lối sống lệch chuẩn và từng bước tạo khoảng trống ý thức hệ nhằm chuyển hóa tư tưởng xã hội. Sự tinh vi, thẩm thấu sâu và tốc độ lan truyền nhanh của các thủ đoạn này khiến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đứng trước nhiều thách thức mới. Vì vậy, nhận diện đầy đủ, đấu tranh kịp thời và chủ động xây dựng sức đề kháng văn hóa trong xã hội trở thành nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa chiến lược đối với sự ổn định tư tưởng, niềm tin và con đường phát triển của đất nước trong giai đoạn hiện nay.

 1. Nhận diện các thủ đoạn chống phá trên lĩnh vực văn hóa thời kỳ 4.0

Một là, lợi dụng không gian mạng để gieo rắc sản phẩm văn hóa độc hại

Trong thời kỳ 4.0, không gian mạng trở thành địa bàn trọng điểm để các thế lực thù địch gieo rắc sản phẩm văn hóa độc hại. Lợi dụng đặc tính lan truyền nhanh, khó kiểm soát của các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok…, chúng phát tán nội dung sai trái, lệch chuẩn, núp bóng giải trí hoặc “tự do sáng tạo”, tác động tiêu cực đến nhận thức và lối sống của người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Nhiều nội dung cổ xúy bạo lực, đồi trụy, chủ nghĩa cá nhân cực đoan được phát tán có chủ đích, làm méo mó hệ giá trị văn hóa, phá vỡ chuẩn mực ứng xử và làm suy giảm các giá trị cốt lõi như lòng yêu nước, nhân ái, nghĩa tình. Thực tế năm 2023 cho thấy hàng loạt kênh TikTok, YouTube tung tin giả, xuyên tạc chủ trương văn hóa, đạo đức, giáo dục, đạt hàng triệu lượt xem trước khi bị Bộ Thông tin và Truyền thông xử phạt, gỡ bỏ. Đầu 2024, nhiều “trend độc hại”, nội dung lệch chuẩn trên TikTok tiếp tục gây tác động tiêu cực mạnh đến thanh thiếu niên.

Thông qua thuật toán và hiệu ứng đám đông, các đối tượng chống phá đẩy mạnh mức độ lan truyền nội dung độc hại, khiến một bộ phận giới trẻ tiếp nhận thụ động, thiếu sàng lọc, dẫn tới nguy cơ “đứt gãy” nhận thức và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Mục tiêu của chúng là làm xói mòn bản sắc văn hóa dân tộc và phá vỡ sức đề kháng văn hóa của xã hội.

Hai là, xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng

Một trong những thủ đoạn nguy hiểm nhất trên lĩnh vực văn hóa thời kỳ 4.0 là xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Các thế lực thù địch tập trung bôi nhọ lãnh tụ, xuyên tạc cuộc kháng chiến của dân tộc, hạ thấp thành tựu cách mạng; đồng thời dựng lên những câu chuyện “giật gân”, các clip, bài viết dạng “nửa thật – nửa giả” khiến người xem, nhất là giới trẻ, dễ hoang mang và hiểu sai bản chất lịch sử.

Lợi dụng sự lan truyền mạnh của mạng xã hội, chúng phát tán nội dung xuyên tạc qua các kênh YouTube, TikTok, podcast và trang mạng phản động, núp dưới vỏ bọc “nghiên cứu độc lập” hay “nhìn lại quá khứ”.  Cuối năm 2023, nhiều podcast, diễn đàn “nghiên cứu lịch sử” trá hình lan truyền nội dung xuyên tạc kháng chiến, bóp méo công lao của lãnh tụ.  Không chỉ mạng xã hội, một số trang báo tự phong ở nước ngoài sử dụng AI tạo “tư liệu giả”, gây nhiễu loạn lịch sử, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức của giới trẻ.

Nguy hiểm hơn, chúng lồng ghép quan điểm đa nguyên, đa đảng, cổ xúy “phi chính trị hóa” lực lượng vũ trang và lĩnh vực văn hóa, từ đó kích động hoài nghi, dao động tư tưởng. Mục tiêu sâu xa là làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng và con đường xã hội chủ nghĩa.

Đây là thủ đoạn “nửa thật – nửa giả” cực kỳ nguy hiểm, đánh trực tiếp vào nền tảng nhận thức lịch sử của thế hệ trẻ. Vì vậy, việc nâng cao cảnh giác, tăng cường giáo dục lý luận chính trị và chủ động đấu tranh khẳng định sự thật lịch sử là yêu cầu cấp thiết để giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng.

Ba là, sử dụng văn hóa như công cụ “chuyển hóa tư tưởng mềm”

Một thủ đoạn tinh vi của các thế lực thù địch trong thời kỳ 4.0 là sử dụng các sản phẩm văn hóa để tiến hành “chuyển hóa tư tưởng mềm”, tác động âm thầm nhưng sâu rộng đến hệ giá trị xã hội. Chúng cổ xúy quan niệm “tự do tuyệt đối”, “phi chính trị”, thúc đẩy lối sống thực dụng, từ đó tạo khoảng trống ý thức hệ và làm mờ nhạt vai trò định hướng của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực văn hóa.

Các đối tượng chống phá triệt để lợi dụng phim ảnh, âm nhạc, chương trình giải trí,  nhiều phim trực tuyến do nền tảng nước ngoài sản xuất lồng ghép tư tưởng “tự do tuyệt đối”, đề cao chủ nghĩa cá nhân cực đoan. Một số xu hướng giải trí trên mạng cổ xúy “sống vô trách nhiệm”, gây ảnh hưởng đến hành vi của giới trẻ, thậm chí kéo theo các vụ việc lệch chuẩn ngoài đời thực.

Giới trẻ – nhóm sử dụng mạng xã hội nhiều nhất nhưng thiếu nền tảng lý luận – trở thành đối tượng bị ảnh hưởng mạnh nhất. Một bộ phận thanh niên vô thức tiếp nhận giá trị lệch chuẩn, từ đó xa rời trách nhiệm xã hội, lý tưởng cách mạng và tinh thần cộng đồng, làm suy yếu nền tảng tư tưởng, gây phân tán giá trị, khiến niềm tin vào Đảng và con đường xã hội chủ nghĩa bị lung lay. Vì vậy, nhận diện, cảnh báo và ngăn chặn “chuyển hóa tư tưởng mềm” là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng văn hóa – tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Bốn là, lợi dụng văn học – nghệ thuật để tuyên truyền quan điểm sai trái

Một thủ đoạn tinh vi khác của các thế lực thù địch trong thời kỳ 4.0 là lợi dụng văn học, nghệ thuật – lĩnh vực giàu sức lan tỏa và tác động cảm xúc – để cài cắm quan điểm sai trái, chuyển hóa nhận thức xã hội. Dưới danh nghĩa “tự do sáng tạo”, “phản biện nghệ thuật”, chúng lồng ghép thông điệp phủ nhận thành tựu cách mạng, bóp méo hình ảnh cán bộ, đảng viên và hạ thấp hình tượng người chiến sĩ, từ đó tác động vào niềm tin của công chúng.

Nhiều sản phẩm văn hóa trên mạng xã hội lợi dụng yếu tố giật gân để thu hút người xem, nhưng nội dung lại xuyên tạc, phê phán cực đoan, cổ xúy lối sống phi chuẩn mực. Giai đoạn 2023-2025,  một số tác phẩm nghệ thuật số (digital art)bị phát hiện lồng ghép thông điệp lệch lạc, xuyên tạc hình ảnh người cán bộ, chiến sĩ…, một vài nghệ sĩ có ảnh hưởng (influencer) đăng tải quan điểm cực đoan, cổ xúy lối sống phi chính trị, gây lan truyền nhận thức lệch lạc trên mạng.

Các thế lực thù địch coi đây là kênh tác động “mềm” nhưng hiệu quả cao, bởi nghệ thuật dễ đi vào cảm xúc, khiến người xem tiếp nhận một cách vô thức. Từ đó, chúng thúc đẩy tư tưởng “phi chính trị hóa văn hóa”, tạo cái nhìn lệch lạc về chế độ, từng bước chuyển hóa nhận thức của người trẻ.

Năm là, tạo áp lực dư luận để dẫn dắt nhận thức xã hội

Một thủ đoạn đặc biệt nguy hiểm của các thế lực thù địch trong thời kỳ 4.0 là tạo áp lực dư luận trên không gian mạng nhằm dẫn dắt nhận thức xã hội theo hướng sai lệch. Lợi dụng tốc độ lan truyền nhanh của các nền tảng số, chúng tung ra thông tin giật gân, nội dung xuyên tạc, cắt ghép, tạo cảm giác “nhiều người đang phẫn nộ” để gây tâm lý hoang mang, bất bình trong cộng đồng.

Các trang mạng phản động, tài khoản ẩn danh và đội ngũ “KOL giả” được huy động để lan tỏa các luận điệu sai trái, biến những sự việc nhỏ thành “khủng hoảng xã hội”. Nhiều vụ việc bị thao túng bởi hệ thống tài khoản ảo tự động (bot), tạo cảm giác “khủng hoảng dư luận” giả,  một số nhóm kín trên mạng tổ chức chia sẻ thông tin lệch lạc, kích động đám đông, khiến người dân khó phân biệt thật – giả. Nguy hiểm hơn, sau khi tạo hiệu ứng dư luận, các thế lực thù địch lồng ghép quan điểm phản động như phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động chống đối, cổ xúy tự do cực đoan và “phi chính trị hóa” lĩnh vực văn hóa. Mục tiêu là chiếm lĩnh không gian nhận thức, gây nhiễu loạn giá trị, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Do đó, cùng với việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, cần tăng cường kỹ năng nhận diện tin giả cho người dân, chủ động đấu tranh phản bác và kiểm soát chặt chẽ “áp lực dư luận ảo”, giữ vững ổn định tư tưởng xã hội.

2. Yêu cầu tăng cường đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, thống nhất tư tưởng trong toàn Đảng – toàn dân. Nâng cao nhận thức và thống nhất tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân là yêu cầu đầu tiên và có ý nghĩa quyết định trong bảo vệ văn hóa và nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời kỳ 4.0. Trước sự chống phá ngày càng tinh vi, đa dạng của các thế lực thù địch, việc nắm vững và quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về văn hóa trở thành nhiệm vụ cấp bách. Những Văn kiện quan trọng như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết số 33 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ vị trí, vai trò trọng yếu của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Theo đó, văn hóa được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho phát triển bền vững; là nguồn sức mạnh nội sinh quan trọng để tăng cường sức mạnh tổng hợp của quốc gia. Do đó, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần thấu suốt tinh thần chỉ đạo này để hình thành nhận thức đầy đủ, đúng đắn trước các hiện tượng văn hóa trái chiều, tránh tâm lý thờ ơ, coi nhẹ hoặc “phi chính trị hóa” lĩnh vực văn hóa – một trong những biểu hiện mà các thế lực thù địch luôn tìm cách thúc đẩy.

Nâng cao nhận thức còn đòi hỏi phải tăng cường giáo dục lý luận chính trị, trang bị tri thức văn hóa – lịch sử, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ, giúp họ có khả năng đề kháng trước thông tin xấu độc, không bị cuốn theo xu hướng lệch chuẩn trên không gian mạng. Khi toàn xã hội, từ cán bộ lãnh đạo đến người dân, đều thống nhất nhận thức rằng văn hóa là tuyến phòng thủ tinh thần quan trọng của quốc gia, thì mọi âm mưu xuyên tạc, phá hoại giá trị văn hóa dân tộc sẽ không còn cơ hội thẩm thấu và lan rộng.

Do đó, việc nâng cao nhận thức và thống nhất tư tưởng cần được triển khai thường xuyên, liên tục, đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị, nhằm tạo nền tảng vững chắc cho đấu tranh bảo vệ văn hóa và nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh mới.

Thứ hai, kiên định nền tảng tư tưởng: Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là yêu cầu cốt lõi trong đấu tranh bảo vệ văn hóa và hệ giá trị tinh thần của dân tộc, đặc biệt trong bối cảnh các thế lực thù địch đẩy mạnh chống phá trên không gian mạng thời kỳ 4.0. Đây là “kim chỉ nam” định hướng toàn bộ đường lối của Đảng, là nền tảng lý luận cho việc xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và là cơ sở để phản bác mọi luận điệu xuyên tạc, sai trái.

Trước sự xâm nhập ồ ạt của các giá trị ngoại lai và những quan điểm “phi chính trị”, “tự do tuyệt đối” mà các lực lượng chống phá đang cổ xúy, việc kiên định nền tảng tư tưởng càng trở nên cấp thiết. Các thế lực thù địch tìm mọi cách phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, bôi nhọ tư tưởng Hồ Chí Minh, xuyên tạc bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa nhằm gây hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của nhân dân. Chúng sử dụng công nghệ số để lan truyền nhanh các luận điệu sai trái, lợi dụng các sự kiện xã hội để quy chụp, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng.

Trong bối cảnh đó, kiên định nền tảng tư tưởng không chỉ dừng lại ở việc khẳng định giá trị lý luận, mà còn phải được thể hiện bằng hành động: Đổi mới tư duy lý luận trên cơ sở kiên định những nguyên lý bất biến của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tăng cường giáo dục lý luận chính trị, đặc biệt cho thế hệ trẻ, giúp họ có bản lĩnh, bản đồ tư tưởng để nhận diện và phản bác thông tin xấu độc; phát triển hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị con người Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, từ đó xây dựng “sức đề kháng văn hóa” vững mạnh trong xã hội.

Kiên định nền tảng tư tưởng còn đòi hỏi phải chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng lý luận sắc bén, khoa học, thuyết phục; đồng thời khẳng định những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới và con đường xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đã lựa chọn.

Có thể khẳng định rằng, khi nền tảng tư tưởng của Đảng được giữ vững và lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, thì mọi âm mưu “diễn biến hòa bình”, “chuyển hóa tư tưởng mềm” hay xâm lăng văn hóa đều không thể đạt được mục tiêu. Đây chính là “lá chắn tinh thần” quan trọng bảo vệ chế độ, củng cố niềm tin và tăng cường sức mạnh nội sinh của quốc gia trong bối cảnh thời kỳ 4.0.

Thứ ba, tăng cường quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa và truyền thông số. Tăng cường quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa và truyền thông số là yêu cầu cấp bách nhằm tạo “hàng rào bảo vệ” trước sự xâm nhập ngày càng tinh vi của các thủ đoạn chống phá trên không gian văn hóa thời kỳ 4.0. Sự phát triển nhanh của công nghệ số, đa nền tảng truyền thông và sự lan tỏa thông tin không kiểm soát đã tạo điều kiện để các thế lực thù địch truyền bá sản phẩm độc hại, xuyên tạc lịch sử, gieo rắc quan điểm sai trái. Trong bối cảnh đó, quản lý nhà nước phải chuyển từ tư duy “kiểm soát thụ động” sang quản trị văn hóa – truyền thông trong môi trường số một cách chủ động, linh hoạt, kịp thời.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến văn hóa, truyền thông và an ninh mạng, bảo đảm đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu điều chỉnh các hoạt động phát sinh trên không gian số. Các quy định pháp luật phải đủ mạnh để xử lý nghiêm các hành vi tung tin giả, phát tán sản phẩm văn hóa phản động, xuyên tạc, cũng như trách nhiệm của nền tảng nước ngoài khi cung cấp dịch vụ xuyên biên giới tại Việt Nam. Chỉ khi có khung pháp lý đầy đủ, Nhà nước mới có thể kiểm soát, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Cùng với đó, công tác quản lý cần chú trọng nâng cao năng lực dự báo và nhận diện sớm xu hướng xâm nhập văn hóa độc hại. Bộ máy quản lý phải được trang bị công cụ công nghệ cao, hệ thống giám sát thông tin, dữ liệu lớn (big data), trí tuệ nhân tạo để phát hiện nhanh các nội dung xấu độc, hành vi tổ chức chống phá. Đây là điều kiện quan trọng giúp Nhà nước không bị động trước các biến động lớn trên không gian mạng.

Ngoài ra, quản lý nhà nước phải gắn với tăng cường trách nhiệm của các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống. Khi không gian mạng bị chiếm lĩnh bởi tin giả, tin xấu, báo chí chính thống phải đi đầu trong cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, minh bạch, tạo “điểm tựa niềm tin” cho người dân. Đây là giải pháp quan trọng để vô hiệu hóa các chiến dịch tung tin thất thiệt nhằm dẫn dắt dư luận.

Đồng thời, cần đẩy mạnh quản lý nội dung văn hóa trong các sản phẩm giải trí, phim ảnh, âm nhạc, nghệ thuật trên không gian số. Các cơ quan chức năng phải kiểm duyệt chặt chẽ, sàng lọc các nội dung xuyên tạc, phản văn hóa, lệch chuẩn; yêu cầu gỡ bỏ và xử lý nghiêm các sản phẩm có tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội, đặc biệt là giới trẻ.

Quản lý nhà nước hiệu quả không phải là hạn chế sự sáng tạo văn hóa, mà là bảo đảm môi trường văn hóa lành mạnh, định hướng đúng đắn sự phát triển văn hóa – nghệ thuật và xây dựng không gian mạng an toàn, nhân văn. Khi bộ máy quản lý đủ mạnh và đủ tầm, mọi âm mưu lợi dụng văn hóa để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ bị phát hiện và ngăn chặn từ sớm, từ xa

Thứ tư, phát huy vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và lực lượng báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong cuộc đấu tranh bảo vệ văn hóa và nền tảng tư tưởng của Đảng, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và lực lượng báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những chủ thể sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hóa, đồng thời là lực lượng tiên phong định hướng tư tưởng, hình thành dư luận xã hội lành mạnh. Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng lợi dụng văn hóa để xuyên tạc, chống phá trên không gian mạng thời kỳ 4.0, việc phát huy vai trò của những lực lượng này càng có ý nghĩa chiến lược.

Trước hết, đội ngũ văn nghệ sĩ và trí thức cần phát huy trách nhiệm xã hội, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp, chủ động sáng tạo ra các tác phẩm có giá trị tư tưởng – nghệ thuật cao, phản ánh chân thực cuộc sống, tôn vinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc và đóng góp cho sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Những tác phẩm này không chỉ bồi đắp niềm tin, lý tưởng mà còn góp phần “tạo sức đề kháng” cho xã hội trước sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại.

Đội ngũ các văn nghệ sĩ và trí thức cần chủ động tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên nền tảng số. Với uy tín xã hội và khả năng tác động dư luận mạnh mẽ, họ có thể trở thành “ngọn cờ tiên phong” trong việc lan tỏa thông tin đúng đắn, bác bỏ luận điệu xuyên tạc và tạo ra sức ảnh hưởng tích cực đối với cộng đồng, nhất là giới trẻ.

Đối với báo chí – lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng – việc nâng cao chất lượng thông tin, sự nhanh nhạy trong phản ứng trước các vấn đề xã hội và tính chiến đấu trong đấu tranh phản bác quan điểm lệch lạc là yêu cầu cấp thiết. Báo chí cần đi đầu trong việc định hướng dư luận, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, minh bạch; đồng thời phát hiện, lên án và phản bác mạnh mẽ các sản phẩm văn hóa phản động, tin giả, tin xấu độc. Báo chí phải thực sự là “thanh bảo kiếm” sắc bén trong cuộc đấu tranh tư tưởng hiện nay.

Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường sáng tạo và điều kiện thuận lợi để văn nghệ sĩ, trí thức và nhà báo phát huy hết khả năng, bồi dưỡng đội ngũ sáng tạo trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao và trách nhiệm xã hội lớn. Khi đội ngũ này đủ mạnh, họ sẽ trở thành lực lượng xung kích trên lĩnh vực văn hóa – tư tưởng, góp phần tạo dựng “lá chắn tinh thần” vững chắc cho xã hội. Như vậy, phát huy sức mạnh của văn nghệ sĩ, trí thức và báo chí chính là phát huy một trong những nguồn lực mềm quan trọng nhất của quốc gia, làm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời kỳ 4.0.

Thứ năm, xây dựng sức đề kháng văn hóa trong toàn xã hội. Xây dựng sức đề kháng văn hóa trong toàn xã hội là giải pháp mang tính nền tảng và lâu dài nhằm bảo vệ vững chắc giá trị văn hóa, niềm tin tư tưởng của nhân dân trước những tác động tiêu cực trong thời kỳ 4.0. Khi các thế lực thù địch gia tăng sử dụng không gian mạng để gieo rắc sản phẩm độc hại, xuyên tạc lịch sử, thúc đẩy lối sống lệch chuẩn, thì bản lĩnh văn hóa và khả năng “tự miễn dịch” của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng trở thành yếu tố quyết định để ngăn chặn, vô hiệu hóa sự xâm nhập đó.

Trước hết, cần đẩy mạnh giáo dục văn hóa – lịch sử, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Đây là lực lượng chịu tác động mạnh nhất của môi trường số, nhưng lại thiếu kinh nghiệm và nền tảng tư tưởng để tự bảo vệ mình trước thông tin sai trái. Vì vậy, nhà trường, gia đình và xã hội cần phối hợp xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm và tinh thần phản biện đúng đắn cho thanh niên. Khi người trẻ có bản lĩnh văn hóa vững vàng, họ sẽ có khả năng phân tích, chọn lọc và phản bác các sản phẩm xấu độc trên mạng.

Cùng với đó, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng cần được chú trọng. Mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương phải phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên; duy trì nếp sống văn minh; thúc đẩy các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tích cực; củng cố mối quan hệ đoàn kết, nhân ái trong xã hội. Một môi trường văn hóa giàu tính nhân văn sẽ trở thành “bộ lọc tự nhiên” giúp hạn chế sự lan truyền của các giá trị lệch chuẩn.

Bên cạnh đó, cần trang bị kỹ năng số và kỹ năng truyền thông cho người dân để nhận diện tin giả, tin xấu độc, nội dung xuyên tạc trên mạng xã hội. Việc phổ cập kiến thức về an toàn thông tin, phương pháp kiểm chứng nguồn tin, cách thức phản ứng trước nội dung độc hại sẽ giúp cộng đồng chủ động hơn trong phòng ngừa và đấu tranh. Đây là yếu tố quan trọng để hình thành “vaccine tinh thần” trong thời đại số.

Ngoài ra, phát triển các sản phẩm văn hóa lành mạnh, thu hút, mang tính giáo dục cao cũng là một giải pháp hữu hiệu. Khi xã hội có nhiều tác phẩm văn hóa nghệ thuật hấp dẫn, mang giá trị đúng đắn, thì nội dung độc hại sẽ tự bị lấn át. Sức đề kháng văn hóa không chỉ đến từ phản bác cái xấu, mà còn từ việc nuôi dưỡng cái đẹp, cái tích cực trong đời sống tinh thần của nhân dân.

Do đó, xây dựng sức đề kháng văn hóa trong toàn xã hội chính là tạo “lá chắn mềm” nhưng bền vững, góp phần ngăn chặn từ gốc rễ sự thẩm thấu của các quan điểm sai trái, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0.

Thứ sáu, tăng cường hợp tác quốc tế có chọn lọc trong lĩnh vực văn hóa.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, hợp tác quốc tế về văn hóa mở ra nhiều cơ hội tiếp thu tinh hoa nhân loại, thúc đẩy giao lưu, phát triển sáng tạo. Tuy nhiên, đây cũng là “kênh xâm nhập” để các sản phẩm văn hóa phản giá trị, các quan điểm sai trái thẩm thấu vào đời sống xã hội. Vì vậy, hợp tác quốc tế phải được thực hiện một cách chọn lọc, chủ động, có định hướng, trên cơ sở giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc và bảo đảm an ninh tư tưởng quốc gia.

Trước hết, cần chủ động tham gia vào các chương trình, hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, nhưng phải luôn tỉnh táo trong việc tiếp nhận những giá trị mới. Việc tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới phải đi đôi với nâng cao năng lực sàng lọc, chỉ đưa vào đời sống xã hội những giá trị phù hợp với thuần phong mỹ tục, đạo đức và hệ giá trị quốc gia của người Việt Nam. Đây là điều kiện quan trọng để không bị “hòa tan” trong dòng chảy văn hóa toàn cầu.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ để kiểm soát các sản phẩm văn hóa xuyên biên giới, nhất là nội dung trên các nền tảng số quốc tế. Các cơ quan chức năng phải yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài tuân thủ pháp luật Việt Nam trong cung cấp dịch vụ, bảo đảm loại bỏ các sản phẩm độc hại, xuyên tạc, đi ngược lại lợi ích quốc gia. Việc quản lý nghiêm ngặt này không nhằm hạn chế giao lưu quốc tế, mà nhằm bảo vệ chủ quyền văn hóa và ngăn chặn nguy cơ xâm lăng văn hóa từ bên ngoài. Hợp tác quốc tế có chọn lọc còn cần gắn với việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam ra thế giới. Khi các giá trị tốt đẹp của dân tộc được lan tỏa rộng rãi, Việt Nam không chỉ nâng cao vị thế quốc tế mà còn tạo “sức đề kháng văn hóa” mạnh hơn trước các tác động tiêu cực từ bên ngoài. Đây cũng là cách để khẳng định bản sắc riêng có của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Ngoài ra, việc trao đổi kinh nghiệm quản lý văn hóa, bảo vệ di sản, phát triển công nghiệp văn hóa với các quốc gia tiên tiến sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực quản trị văn hóa trong môi trường số. Sự kết hợp hài hòa giữa đổi mới sáng tạo và giữ gìn bản sắc sẽ tạo nên “bộ lọc” hữu hiệu ngăn chặn các sản phẩm phản giá trị, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của văn hóa Việt Nam. Như vậy, tăng cường hợp tác quốc tế có chọn lọc vừa là yêu cầu khách quan của hội nhập, vừa là giải pháp quan trọng để bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, bảo đảm an ninh tư tưởng và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0.

Có thể khẳng định, đấu tranh với các thủ đoạn chống phá trên lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ 4.0 không chỉ là phản ứng trước các nguy cơ trực diện mà còn là yêu cầu chiến lược nhằm giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ ổn định chính trị – xã hội và củng cố bản sắc văn hóa dân tộc. Trong giai đoạn mới, nhiệm vụ này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, với trọng tâm là nâng cao nhận thức, kiên định nền tảng tư tưởng, tăng cường quản lý văn hóa – truyền thông số, phát huy vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, báo chí và xây dựng sức đề kháng văn hóa vững mạnh trong toàn xã hội. Đó cũng chính là con đường để Việt Nam chủ động thích ứng, tự tin hội nhập, phát huy sức mạnh mềm văn hóa, và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong quá trình hướng tới các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Chính trị (2018), Kết luận số 23-KL/TW về tăng cường lãnh đạo, quản lý các hoạt động thông tin, truyền thông.

2. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018, về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2014), Nghị quyết số 33-NQ/TW khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

6. Ban Chỉ đạo 35 Trung ương (2025), Báo cáo chuyên đề về tình hình đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

7. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07-01-2026, về phát triển văn hóa Việt Nam.

Hoàng Cao Cường